| Rzym | |||||
|
|||||
| Państwo |  Włochy |
||||
| Region | Lacjum | ||||
| Burmistrz | Gianni Alemanno | ||||
| Powierzchnia | 1285,306 km² | ||||
| Położenie | 41° 53' N 12° 29' E |
||||
| Wysokość | 37 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2009) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja |
2 724 347 1987 os./km² 3 831 959 |
||||
| Nr kierunkowy | +39-06 | ||||
| Kod pocztowy | 00100 i 00121-00199 | ||||
| Miasta partnerskie |  Pekin, Chiny Nowy Jork, USA Cincinnati, USA Paryż, Francja Seul, Korea Płd. Tokio, Japonia Glasgow, Szkocja Płowdiw, Bułgaria Belgrad, Serbia |
||||
|
Położenie na mapie Włoch
  Rzym
|
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
 Rzym w Wikicytatach |
|||||
 Hasło Rzym w Wikisłowniku |
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Rzym (wł., łac. Roma) – stolica Włoch, miasto w środkowej części kraju w otoczeniu wzgórz, nad Tybrem, ośrodek administracyjny i polityczny (siedziba prezydenta, ministerstw i urzędów; stolica i główne miasto regionu administracyjno-historycznego Lacjum. Obszar administracyjny 1523 km², liczba ludności 2 544 000 (zespół miejski 3 869 000).
Miasto położone w środkowych Włoszech, nad rzeką Tyber, w jej dolnym biegu, na wyżynnym, wapiennym obszarze niedaleko wybrzeża morskiego. Stolica kraju i siedziba najważniejszych instytucji życia politycznego i gospodarczego; drugi po Mediolanie ośrodek finansowy i gospodarczy państwa (ważny ośrodek przemysłu samochodowego, elektrotechnicznego, włókienniczego, spożywczego i innych). Wielki węzeł komunikacji lotniczej (2 porty lotnicze: Fiumicino oraz Ciampino), kolejowej (dworzec Termini) i drogowej. Rzym posiada także metro (obecnie 2 linie, trzecia aktualnie w budowie). Światowy ośrodek turystyczny z bardzo bogatymi zabytkami starożytności i średniowiecza (kościoły, bazyliki, Koloseum, pałace, akwedukty, fontanny i wiele innych budowli), niezwykle bogate muzea, nowoczesne osiedla mieszkaniowe na przedmieściach.
Siedziba licznych banków, tereny wystawowe (dzielnica EUR); domy generalne zakonów i zgromadzeń zakonnych. W 1960 roku organizował Letnie Igrzyska Olimpijskie. Częścią miasta jest Watykan – siedziba papieży (najmniejsze państwo świata). Corocznie odwiedzany przez kilkanaście milionów turystów.
Spis treści |
edytuj Historia
edytuj Historia miasta w starożytności
Rzym powstał w epoce żelaza, jako osada Latynów, usytuowana na szczycie Palatynu. Jego mieszkańcy byli prostymi pasterzami owiec (około 800-750 p.n.e.). Z czasem zajęli się rzemiosłem i handlem z sąsiadami (bogactwo Rzymu pochodziło ze sprzedaży soli wydobywanej w solankach u ujścia Tybru). Ludności zaczęło przybywać i zasiedlono Eskwilin i Kapitol. Według tradycji, przekazanej nam przez Liwiusza, Rzym założył Romulus 21 kwietnia 753 p.n.e. i został jego pierwszym królem. Od tej daty liczona była historia miasta – "Ab urbe cóndita" lub A.U.C. (od fundacji miasta, zobacz też kalendarz rzymski).
Wedle legendy wkrótce po założeniu miasta Rzymianie szybko się zorientowali, że brakuje im kobiet. Postanowili je zdobyć najeżdżając osadę pobliskich Sabinów znajdującą się na Kwiryniale. Zuchwały plan się powiódł. Gdy Sabinowie próbowali odbić porwane, te namówiły ich do zawarcia rozejmu, a potem sojuszu z Rzymianami (zobacz: porwanie Sabinek). W rzeczywistości między Rzymianami i Sabinami faktycznie musiało, około połowy VIII w. p.n.e., dojść do unii.
Po śmierci Romulusa panowało jeszcze sześciu królów. Tradycja podaje że byli to: Numa Pompiliusz, Tuliusz Hostiliusz, Ankus Marcjusz, Tarkwiniusz Stary, Serwiusz Tuliusz i Tarkwiniusz Pyszny.
Numa Pompiliusz (około 715-673 p.n.e.) w czasie swego panowania miał wprowadzić m.in. kult Westy, a Ankus Marcjusz (642-617 p.n.e.) rozszerzył terytorium Rzymu aż do wybrzeży Morza Tyrreńskiego. Tradycja wydaje się jednak nieprawdziwa, gdyż siedmiu królów stanowiących w rzeczywistości sześć pokoleń (Tarkwiniusz Pyszny był synem Tarkwiniusza Starego) panowało przez ok. 225 lat. Społeczeństwo w tym czasie dzieliło się na dwie podstawowe grupy: patrycjuszy należących do arystokracji i plebejuszy, którzy byli wolnymi obywatelami, ale nie mieli prawa do współudziału w administrowaniu miastem.
Patrycjusze byli prawdopodobnie potomkami Latynów, nazywano ich (łac.) patres. Tworzyli wspólnotę etniczną i religijną, to znaczy byli zorganizowani w szczepy (łac. gentes), które brały udział w tych samych kultach, a ich dzieci żeniły się i handlowały między sobą. Plebejusze natomiast pochodzili prawdopodobnie od Sabinów lub też był to element napływowy. Między patrycjuszami i plebejuszami mogły zachodzić relacje tylko jednego typu – klientelistycznego – co znaczyło, że plebejusz zostawał klientem, podporządkowując się którejś z rodzin patrycjuszowskich i w zamian otrzymywał protekcję (prawną i ekonomiczną).
W takim układzie przywódcy klanów, łac. patres gentium, byli wielkimi właścicielami ziemskimi, tworzącymi potężną oligarchię, podczas gdy plebejusze składali się z robotników najemnych, drobnych handlarzy, rzemieślników i właścicieli niewielkich poletek. Patrycjusze byli podzieleni na tak zwane kurie, a jednostką podziału administracyjnego była tribus. Początkowo w Rzymie było ich trzy (Ramnes, Tities i Luceres). Rzymianie byli podzieleni także na 30 kurii. Tylko patrycjusze mieli obowiązek służby wojskowej. Każda kuria wystawiała 100 ludzi zbrojnych, a każda tribus 100 konnych.
W pewnym momencie władzę w mieście zdobyli Etruskowie, prawdopodobnie około 616 p.n.e. Najprawdopodobniej trzech ostatnich rzymskich królów było etruskiego pochodzenia. Około 565 p.n.e. zostały zbudowane pierwsze mury dookoła miasta.
Ostatni z dynastii Tarkwiniuszy – z przydomkiem Pyszny (łac. Superbus) – został wygnany przez mieszkańców w 508 p.n.e. za okrucieństwo, tyranię i despotyzm. Rozczarowani władzą królów Rzymianie wprowadzili ustrój republikański (zobacz: Republika rzymska) Około roku 450 p.n.e. ogłoszono "Prawa XII tablic". W 390 p.n.e. Rzym przeżył najazd Galów, czyli Celtów. Po tym wypadku zdecydowano się zaopatrzyć miasto w nowe mury obronne i zaczęto je budować w 378 p.n.e. (mury serwiańskie). W 312 p.n.e. rozpoczęto budowę pierwszej drogi rzymskiej via Appia i pierwszego akweduktu. W 293 p.n.e. zostaje wprowadzony w Rzymie kult Eskulapa. W 289 p.n.e. założona zostaje mennica w mieście w pobliżu świątyni Junony Moneta (Pamiętającej) – stąd nazwa pieniądza metalowego. W 264 p.n.e. odbywają się pierwsze igrzyska gladiatorów. W 220 p.n.e. zostaje zbudowana via Flaminia, która łączyła Rzym z Adriatykiem.
W I w. p.n.e. armia rzymska, która była bardziej wierna swym dowódcom niż politykom, stworzyła okazję takim ludziom jak Gajusz Mariusz, Sulla, Pompejusz i Cezar, by mogli sięgnąć po władzę. W tym czasie ludność wiejska, której ziemie zdewastował Hannibal w 219 p.n.e. masowo przenosiła się do miasta, za nimi podążyli niewolnicy i wyzwoleńcy. Ludność Rzymu szybko podniosła się do ponad pół miliona. Imigrantom nie brakowało pracy, miasto się rozbudowywało, konstruowano drogi, akwedukty, targowiska i świątynie. A wszystko to z podatków, które napływały z prowincji. W 167 p.n.e. została sprowadzona do Rzymu biblioteka Perseusza króla Macedonii, a w 161 p.n.e. zostali wysiedleni z miasta greccy filozofowie. W 142 p.n.e. powstał pierwszy kamienny most na Tybrze. W 46 p.n.e. została przeprowadzona (z inicjatywy Cezara) przez Sosigenesa reforma kalendarza rzymskiego. W 44 p.n.e. Gajusz Juliusz Cezar, obaliwszy rządy Senatu proklamował się dyktatorem permanentnym i miesiąc później zapłacił za to życiem. Przez 17 lat trwała wojna domowa, a w r. 27 p.n.e. August został pierwszym cesarzem.
W 59 roku n.e. cesarz Neron zorganizował igrzyska wzorowane na greckich. W 64 wybucha w Rzymie wielki pożar. Rozpoczyna się odbudowa miasta, jeszcze piękniejszego niż wcześniej. W 72 rozpoczęto budowę Koloseum, w 125 Panteon, a w 216 zostają ukończone Termy Karakalli. Imperium do tego czasu rozrosło się do gigantycznych rozmiarów. W 212 otrzymują obywatelstwo rzymskie wszyscy jego mieszkańcy. W 247 celebrowano pierwsze tysiąclecie Rzymu. W latach 70. III w n.e. zbudowano nowe mury miasta zwane Murami Aureliana.
Do najstarszych części miasta należą:
W roku 330 cesarz Konstantyn Wielki, przeniósł stolicę Cesarstwa rzymskiego do Konstantynopola. Następnie w 395 roku nastąpił podział na Cesarstwo Wschodniorzymskie ze stolicą w Konstantynopolu i Cesarstwo Zachodniorzymskie ze stolicą w Rawennie[1]. Od tego czasu rola Rzymu ulegała dalszej marginalizacji. Zdobyty przez germanów w 410 i 455 roku. Samo cesarstwo upadło w 476.
Po upadku zbudowanego przez Rzymian imperium miasto, razem z resztą Italii, przechodziło z rąk do rąk.
edytuj Wieki średnie
W VIII w. stał się stolicą Państwa Kościelnego i siedzibą papieży. W średniowieczu zależność od papiestwa była silniejsza bądź słabsza, siedziba papiestwa była też wielokrotnie przenoszona, m.in. do Awinionu.
edytuj Historia nowożytna Rzymu
W 1527 Rzym zostaje splądrowany przez wojska niemieckie i hiszpańskie pod wodza cesarza Karola V. W latach 1809-1814 wcielony przez Napoleona I do Francji, następnie ponownie pod władzą papieży. Wreszcie w 1871 stał się stolicą zjednoczonych Włoch. W 1929 traktaty laterańskie między papiestwem a rządem Królestwa Włoch ustanowiły odrębność Państwa Watykańskiego, uznając jego niezależność i niepodległość.
edytuj Znane miejsca w Rzymie
- Bazylika św. Jana na Lateranie
- Bazylika św. Pawła za Murami
- Bazylika świętej Agnieszki za Murami
- Bazylika Santa Maria Maggiore
- Circus Maximus
- Cloaca Maxima
- Corso
- Fontanna di Trevi
- Fontana delle Api w Rzymie
- Forum Boarium
- Forum Romanum
- Kapitol
- Koloseum
- Mauzoleum Augusta
- Ołtarz Pokoju
- Palatyn
- Panteon w Rzymie (jedyny całkowicie niezmieniony obiekt starożytny do dzisiaj)
- Plac Navona
- Piazza del Popolo
- Piramida Cestiusza
- Plac Wenecki z Ołtarzem Ojczyzny
- Pole Marsowe
- Schody Hiszpańskie
- Usta Prawdy
- Via Sacra
- Via Appia
- Watykan
- Wielka Synagoga
- Zamek Świętego Anioła
edytuj Transport
edytuj Kolej
Głównym dworcem osobowym jest Roma Termini, pozostałe Roma Campanelle, Roma Fidene, Roma Monte Mario, Roma Nomentana, Roma Nuovo Salario, Roma Prenestina, Roma San Pietro, Roma Tor Sapienza, Roma Torricola, Roma Trastevere, Roma Valle Aurelia, Roma Villa Bonelli.
edytuj Komunikacja miejska
edytuj Zobacz też
- Vigili
- miary rzymskie
- religia starożytnego Rzymu
- architektura starożytnego Rzymu
- legenda o powstaniu Rzymu
Przypisy
- ↑ Praca zbiorowa, 2005, Wielka Historia Świata, t.9, Polskie Media Amer. Com, str. 271, ISBN 83-7425-034-8
edytuj Literatura
- Pliniusz Starszy – Naturalis Historia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2004
- Kasjusz Dion – Historia rzymska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2005
- Tytus Liwiusz – Ab urbe condita libri, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2004
- Ostrowski Janusz – Starożytny Rzym. Polityka i sztuka, PWN
- Ziółkowski Adam – Historia Rzymu, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań 2004
- Sadurska Anna – Archeologia starożytnego Rzymu.
edytuj Linki zewnętrzne
|
|||||||
